حتى قرنها بعد از او مشاهدات در رصدخانه‌ها به وسيلهء چشمهاى غيرمسلح انجام مىيافت . . . راه مكتب نجومى الغ بيگ به وسيلهء پيشينيان وى تهيه و باز شده بود ، خاصه به وسيلهء رياضيدانها و منجمين مشهور مانند الفرغانى ، الخوارزمى ، البيرونى و غيره . در عهد مغول هلاكو از خواجه نصير الدين خواست كه در مدتى كوتاه به بناى رصدخانه و زيجى تازه مبادرت كند ، خواجه با تمام مشكلاتى كه در اين راه وجود داشت به انجام اين مهم تن داد و در سال 657 ه . به كمك منجمين و علماى بزرگى چون قطب الدين شيرازى محيى الدين مغربى و غيره پس از 15 سال سعى و تلاش به اين كار توفيق يافت و نتيجهء تلاش خود را در كتاب زيج ايلخانى در 663 منتشر ساخت . پس از خواجه نصير الدين ، الغ بيگ پيشواى اين نهضت علمى بود . آثار مهم الغ بيگ در علم نجوم ، عبارت است از جدول جديد نجوم كه شامل يك مقدمهء تئورى جامع راجع به مباحث مختلف نجوم و جدولهايى متكى براساس مشاهدات رصد سمرقند است . گرچه قسمت اعظم اين كار در سال 820 ه . تكميل شده ولى الغ بيگ تا آخر عمر براى پيشرفت و توسعهء آن جد و جهد فراوان نموده است . در مورد تنظيم جدولهاى مثلثاتى ، هدف الغ بيگ عبارت بود از يافتن سينوس دقيق يك قوس يك درجه ، اين موضوع او را به حل يك معادلهء درجه سوم جبرى به صورت x 3 G ax G b 0 هدايت كرد كه در آن x سينوس قوس يك درجه مىباشد . حل اين معادله به وسيلهء يكى از همكاران الغ بيگ ، غياث الدين جمشيد به شكل يك سرى قريب به صحت انجام يافت و بالنتيجه سينوس يك درجه را با صحت تا 18 رقم اعشارى به شكل زير به دست داد : 571 - 283 - 437 - 404 - 452 - 17 % 1 Xsin پروفسور نيازوف پس از تشريح علمى موضوع مىنويسد كه : « يك نظر اجمالى به اين جدولها معلوم مىكند كه نتايج حاصله به وسيلهء الغ بيگ با ارقام امروزى بسيار نزديك بوده‌اند . . . دومين منجمى كه پس از هيپارك يك كاتالوگ اساسى ستارگان را تأليف نمود ، الغ بيگ بود . لاپلاس او را منجم بزرگ خوانده . جدولهاى نجومى كاتالوگ او بهترين جداول نجومى تا قبل از عصر تيكو براهه مىباشد . » « 259 » واصفى در كتاب بدايع الوقايع مىنويسد : مولانا خوافى در زمانى كه مدرسهء الغ بيگ را مىساخته‌اند ، چونين گويند كه ميرزا را به اتمام آن اهتمام تمام بود ، چنان كه هرروزه مىآمد و خشت به دست استاد مىداد . يك روز مولانا خوافى پوستين باژگونه در بر داشته در ميان توده‌هاى خشت نشسته بود ، كسى از ميرزا سؤال كرد كه شاها اين مدرسهء رفيع بديع عنقريب تمام مىشود ، از براى او مدرس كه را تعيين فرموده‌ايد ؟ ميرزا فرمودند كه مدرس كسى خواهد بود كه در جميع علوم ماهر و در تمام فنون كامل و متبحّر باشد . مولانا خوافى از جا برخاسته گفتند : « انا متعين بهذا المنصب » . ميرزا

--> ( 259 ) . نقل به اختصار ، از مجلهء پيام نوين .